Życie kulturalne warszawiaków czyli warszawski typ kulturalny

Wbrew obiegowym opiniom i funkcjonującym stereotypom warszawiacy nie tylko gonią za karierą i pieniędzmi. Czy warszawiak to typ kulturalny? Zainteresowanie i uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych deklaruje aż 85% mieszkańców stolicy, choć duża część (43%) przyznaje, że bierze w nich udział jedynie okazjonalnie, raz lub dwa razy do roku. Obcując z kulturą najczęściej wybieramy wizytę w kinie, miejskie imprezy plenerowe oraz koncerty na świeżym powietrzu. Co ciekawe warszawiacy nie narzekają na jakość oferty kulturalnej stolicy, ale na brak czasu, by z niej korzystać. Mają swoje preferencje i oczekiwania, o imprezach kulturalnych dowiadują się przeważnie od znajomych, a przede wszystkim chcą uczestniczyć w nich częściej.

„Życie kulturalne warszawiaków” to badanie, które na zlecenie Stołecznej Estrady, jednej z instytucji kultury m.st. Warszawy, wykonała Grupa IQS. Odpowiadając na pytania mieszkańcy stolicy mogli opowiedzieć o swoich ulubionych formach spędzania wolnego czasu.A ich głos mógł zostać usłyszany– dodaje Andrzej Matusiak, Dyrektor Stołecznej Estrady, zleceniodawca i pomysłodawca badania.Niedostateczna ilość badań i analiz na temat kultury lub ograniczony do nich dostęp to problem wielu menadżerów i animatorów kultury. Dane pochodzące z badań stanowią dla nas źródło niezbędnej do prowadzenia projektów wiedzy, a rzetelne i dokładne informacje są kluczowe w praktyce zarządzania– dodaje.

Badanie „Życie kulturalne warszawiaków” zostało podzielone na kilka bloków tematycznych, wśród których można wyróżnić następujące obszary: poziom uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych, najchętniej wybierane formy spędzania wolnego czasu, bariery utrudniające większe zaangażowanie w życie kulturalne, ocena aktualnej oferty kulturalnej oraz mapa imprez warszawskich.

Po pierwsze: typ miłośnik czy okazjonalny?

Warszawa jako stolica pod względem ilości i różnorodności organizowanych imprez wypada korzystnie na tle innych miast. Wielość i łatwy dostęp do kultury sprawia, że aż 85% warszawiaków bierze udział w życiu kulturalnym miasta, choć 43% robi to sporadycznie, raz lub dwa razy do roku. Jedynie 15% mieszkańców stolicy deklaruje, że nie jest zainteresowana kulturą w ogóle, z kolei w badaniach ogólnopolskich przeprowadzonych przez ACR Rynek i Opinia w 2010 roku twierdziło tak aż 42,9% respondentów.

W trakcie prowadzonych badań wyłoniły się cztery, różne ze względu na stopień zainteresowania konsumpcją kultury, profile warszawiaków. Kulturalny typ okazjonalny to określenie, którym można scharakteryzować dużą część mieszkańców stolicy (43%). W jakichkolwiek wydarzeniach kulturalnych bierze udział raz lub dwa razy do roku, najczęściej wybiera masowe imprezy plenerowe, pikniki i koncerty na otwartym powietrzu bądź idzie do kina. Grupa odbiorców okazjonalnych stanowi zaledwie 17% uczestników wszelkiego rodzaju wydarzeń kulturalnych w Warszawie.

Znacznie częściej na festiwalu, w kinie czy na koncercie spotkać można warszawski typ regularny (26%), statystycznie rzecz ujmując to prawie co trzeci uczestnik stołecznych wydarzeń kulturalnych. Pozostałe 31% podzielili między siebie prawie po równo miłośnicy (16%) i niezainteresowani (15%). Miłośnicy odpowiadają za ponad połowę frekwencji na imprezach kulturalnych. Demograficznie stanowią najmłodszą wiekowo grupę, blisko ¼ to osoby w wieku 18-24 lat, zaś niezainteresowani to grupa najstarsza. Wraz ze wzrostem wieku coraz rzadziej bierzemy udział w wydarzeniach kulturalnych, chętniej spędzamy czas w domu – w grupie osób powyżej 55 roku życia aż 34% określa siebie jako niezainteresowanych.

Po drugie: kulturalne preferencje czyli jak spędzamy swój wolny czas?

Warszawiacy są zapracowani. Przeciętny tydzień pracy trwa 40 h, a dla wielu osób aktywnych zawodowo nawet więcej, do tego dochodzą obowiązki związane z prowadzeniem domu i opieką nad dziećmi, dlatego nie dziwi fakt, że na wypoczynek poświęcamy coraz mniej czasu. Plan dnia sprawia, że w imprezach kulturalnych bierzemy udział głównie wieczorami i w weekendy. Szczególnie w sezonie jesienno-zimowym chętniej zostajemy w domu przed telewizorem lub wybieramy się do kina, teatru, muzeum lub na wernisaż. Badanie wskazuje, że seanse kinowe mają zdecydowanie najwięcej zwolenników, w ciągu ostatnich 12 miesięcy co najmniej raz obejrzało je aż 66% mieszkańców Warszawy. W teatrze czy muzeum był co trzeci warszawiak, a na koncercie bądź spotkaniu z artystą nie więcej niż kilkanaście procent mieszkańców stolicy.

 Kiedy robi się ciepło spragnieni słońca warszawiacy chętnie spędzają czas na świeżym powietrzu, wtedy właśnie wybieramy wydarzenia kulturalne odbywające się w przestrzeni publicznej.Przeszło 70% mieszkańców stolicy uważa, że miejska oferta kulturalna powinna być bardziej rozbudowana w miesiącach letnich. Wśród imprez plenerowych największym powodzeniem i rosnącym zainteresowaniem cieszą się okolicznościowe imprezy na świeżym powietrzu, pikniki, festyny i święta dzielnic. W ciągu ostatnich 12 miesięcy co najmniej raz w tego typu wydarzeniach wzięło udział 64% warszawiaków. Przeszło 1/3 mieszkańców stolicy bywa na koncertach plenerowych, pomimo narzekań na brak czasu i zmęczenie. Mniejszym zainteresowaniem cieszą się teatry uliczne, wystawy i festiwale plenerowe oraz pokazy filmów na świeżym powietrzu. Podczas ostatniego roku odwiedziło je od 7% do 16% mieszkańców Warszawy, przy czym zdecydowana większość uczestników tych imprez chce na nie wracać – odsetek ten waha się od 71% (festiwale) do 85-86% (pokazy filmowe i teatry uliczne). Wynika z tego, że wydarzenia te zaskarbiły sobie skromniejszą, ale wierną publiczność i mocno wpisały się w kulturalny krajobraz Warszawy.

Po trzecie: brak czasu, a nie brak możliwości

Z badania "Życie kulturalne warszawiaków" wynika, że chcemy bywać, jesteśmy zainteresowani, a gdybyśmy mieli więcej czasu uczestniczylibyśmy częściej. Przeważająca liczba mieszkańców stolicy deklaruje chęć częstszego udziału w wydarzeniach kulturalnych, co napawa optymizmem i świadczy o zadowoleniu z miejskich propozycji kulturalnych.

Największą popularnością wśród mieszkańców Warszawy cieszą się plenerowe festyny, imprezy okolicznościowe, koncerty oraz kino i teatr, do którego chodzimy stanowczo rzadziej niż byśmy sobie tego życzyli. Wydarzenia organizowane na świeżym powietrzu w ciągu ostatniego roku odwiedziło aż 2/3 warszawiaków, a dwóch na trzech ankietowanych chce pojawiać się na nich częściej. Dlaczego tak duży apetyt na kulturę nie przekłada się na wysoką frekwencję? Pytani o przyczyny niekorzystania z oferty kulturalnej mieszkańcy stolicy najczęściej wymieniali takie powody jak: brak czasu (80%), zmęczenie (73%) i zbyt późne dotarcie informacji o wydarzeniu (70%). Dopiero na czwartym i piątym miejscu znalazły się inne czynniki – wysoki koszt biletu bądź duża odległość od miejsca zamieszkania. Problem znalezienia dodatkowej opieki dla dziecka czy brak miejsca do zaparkowania samochodu nie są istotnymi barierami uczestnictwa w kulturze dla ponad 60% warszawiaków.

Informacje na temat życia kulturalnego warszawiacy czerpią głównie od znajomych, aż ¾ warszawiaków wskazało ich jako główne, a ¼ jako najważniejsze źródło informacji na temat wydarzeń kulturalnych. Zdaniem 61% istotną rolę nadal odgrywa telewizja, wyprzedzając znacznie Internet, który jest domeną ludzi młodych. Z kolei ponad połowa wskazuje na informacyjną rolę reklamy zewnętrznej, m.in. billboardów.

Po czwarte: najbardziej lubimy uczestniczyć wspólnie z innymi.

Badanie „Życie kulturalne warszawiaków” dowodzi, że nasza narodowa przywara – niezadowolenie, nie determinuje spojrzenia warszawiaków na kulturę. Okazuje się, że mieszkańcy warszawy są zadowoleni i pozytywnie oceniają ofertę kulturalną stolicy. Wskazują na jej różnorodność i bogactwo – z taką opinią zgodziła się ponad połowa badanych, choć aż 36% nie ma na ten temat zdania. Na pytanie o to, czy Warszawa ma ofertę kulturalną na światowym poziomie twierdząco odpowiedziało aż 54% ankietowanych, z kolei 58% ocenia ją jako wystarczającą dla siebie. Przeszło połowa warszawiaków uważa także, że w stolicy bezproblemowo można znaleźć interesujące imprezy. Jednak przy każdym z powyższych pytań zaobserwować można również liczną grupę osób niezdecydowanych, nieposiadających w tych kwestiach zdania. Gdy zapytano mieszkańców stolicy o to, czego w kulturalnej ofercie Warszawy brakuje, większość (61%) była zgodna i odpowiedziała,że niczego.

Najpopularniejsze wydarzenia kulturalne w Warszawie to te, które posiadają długą tradycję i odbywają się na świeżym powietrzu. Zarówno Koncerty Chopinowskie w Łazienkach Królewskich, jak i Wianki nad Wisłą mocno wpisały się w świadomość odbiorców. Zna je ponad 80% badanych. W ciągu ostatnich dwóch lat Wianki odwiedziło 39% warszawiaków, a Koncertów Chopinowskich słuchało 17% mieszkańców stolicy. Obie imprezy mają zupełnie odmienny charakter, są różne gatunkowo, ale łączy je nawiązanie do tradycji oraz to, że pozwalają konsumować kulturę zbiorowo – wspólnie z rodziną, znajomymi i przyjaciółmi.

Z pozostałych imprez odbywających się cyklicznie w Warszawie i wziętych pod uwagę w badaniu, najbardziej znane to: Warszawski Festiwal Filmowy, Jazz na Starówce i Święto Saskiej Kępy – kojarzy je około 40% warszawiaków, z kolei 1/3 słyszała o Warszawskich Spotkaniach Teatralnych. Popularność festiwalu filmowego nie dziwi, wobec faktu, że w roku 2010 województwie mazowieckim ogółem wyświetlono blisko 8 mln seansów, które obejrzało przeszło 300 tys. widzów.* Kolejne dwie to znów imprezy plenerowe, w których uczestniczy się wspólnie z innymi.

Stosunkowo dobra znajomość imprez kulturalnych, podobnie jak deklarowana chęć większego zaangażowania w obszar kultury nie znajduje odzwierciedlenia w frekwencji. Fakt, że wydarzenia są bezpłatne nie jest czynnikiem decydującym, dzisiejszy odbiorcy oczekują wyjątkowości, nowoczesnych technologii oddziałujących na zmysły i multimedialności. Dlatego, jak zauważa dr Mirosław Filiciak wyzwaniem stającym dziś, zresztą nie tylko przed instytucjami Warszawy, ale w całej Polsce, jest znalezienie równowagi między atrakcyjnością imprez, a ich wartością artystyczną. Z kolei dr Mirosław Pęczak zwraca uwagę, że ustala się sytuacja, w której będzie utrzymywać się zapotrzebowanie na ofertę rozrywkową (festyny), ale wzrośnie też rola przedsięwzięć niszowych dla wybranej i wyspecjalizowanej publiczności. Trzeba wyciągnąć wniosku z faktu, że ludzie przestają być wyłącznie biernymi konsumentami towaru rozrywkowo-kulturalnego – stają się bowiem jego prosumentami (jednocześnie odbierają, jak i kształtują czy wręcz współtworzą ofertę). Tak dzieje się już w prawie całej Europie, a także w Polsce i w jej stolicy, na co wskazują badania.

Od dłuższego już czasu obserwujemy pewnego rodzaju boom na kulturę. W wielu miastach, także w Warszawie, powstają programy, raporty, diagnozy, rekomendacje, odbywają się konferencje i spotkania poświęcone tematyce kulturalnej. „Życie kulturalne warszawiaków” to badanie, dzięki któremu mogliśmy usłyszeć opinie mieszkańców stolicy, a także wysłuchać ich oczekiwań. Wynika z niego, że warszawiacy potrzebują różnorodności, a tworzenie oferty kulturalnej, w taki sposób, aby więcej osób korzystało z niej regularnie to największe wyzwanie dla nas – menadżerów kultury. Włączenie mieszkańców w budowę krwioobiegu kulturalnego miasta jest kluczowe dla tworzenia tożsamości kulturowej, zaangażowania i pogłębiania ich uczestnictwa – mówi Andrzej Matusiak, Dyrektor Stołecznej Estrady. Tak powstaje polityka kulturalna oparta o dialog. Stołeczna Estrada jest otwarta na współpracę z innymi jednostkami przy tworzeniu oferty kulturalnej, ponieważ jedynie dzięki połączeniu sił i środkówfinansowych jesteśmy w stanie wpłynąć na zwiększenie liczby odbiorców regularnych, a może nawet miłośników. Porozumienie na poziomie finansowym to również remedium na zbliżający się kryzys.

*Dane pochodzą z badania Kultura w Polsce w 2010 r., oprac. Barbara Nowak, Sabina Kluza/GUS.

Materiał został przygotowany na podstawie raportu z badania „Życie kulturalne warszawiaków”, które zostało zrealizowane przez instytut badawczy Grupa IQS na zlecenie Stołecznej Estrady w okresie 19 maja-30maja 2011r.

Próba reprezentatywna próba mieszkańców Warszawy (ze względu na płeć, wiek, wykształcenie oraz dzielnicę) w wieku 18-65 lat

Dobór próby: kwotowo-losowy

Wielkość próby: N=704

Komentarza do materiału udzielili:

Dr Mirosław Filiciak – kulturoznawca, pracuje w Instytucie Kultury i Komunikowania Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. Bada przemiany praktyk kulturowych, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu, jaki wywierają na nie nowe media. Jest redaktorem kwartalnika "Kultura popularna".

Dr Mirosław Pęczak – kulturoznawca, wykładowca Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego oraz Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej. Prowadzi zajęcia z zakresu kultury alternatywnej i młodzieżowej, stylów życia oraz socjologii kultury. Zajmuje się badaniami uczestnictwa w kulturze. Publicysta tygodnika „Polityka”.

Raport z badania „Życie kulturalne warszawiaków” dostępny jest na stronie internetowej www.estrada.com.pl.