„Złote pszczoły lądują” 
 

Piętnastego grudnia  (w dniu poprzedzającym spotkanie promocyjne na Chłodnej 25, o 18.30) w Domu Spotkań z Historią odbyła się konferencja promująca najnowsze przedsięwzięcie Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie. Niezwykły projekt opowiedzenia losów postaci, których próżno szukać na kartach podręczników, zmaterializował się w formie komiksu. Obecni na konferencji pomysłodawcy i twórcy Złotych Pszczół  – bo taki tytuł nosi publikacja – opowiedzieli o kierujących nimi intencjach.

Krzysztof Izdebski, członek zarządu Gminy zaznaczył, że jednym z celów stworzenia takiej antologii jest chęć odczarowania rozpowszechnionego wizerunku ortodoksyjnego „Żyda – pejsa”. 

Judyta Nekanda-Trepka, kierowniczka Biura Kultury i Edukacji w Gminie podkreśliła chęć ukazania odbiorcy szerokiego spectrum ludności żydowskiej przed wojną poprzez formę, która w przeciwieństwie do dotychczasowych „komiksów historycznych”, nie ucieka się do popularnego dotąd realizmu i naturalizmu („Komiks nie powinien wyglądać jak przerysowana fotografia”).

„Matka i ojciec” Złotych pszczół, Monika Powalisz, dodała, że nie jest to komiks o stosunkach polsko-żydowskich, a o społeczności żydowskiej ukazanej na tle zróżnicowanych zjawisk historyczno – społecznych burzliwego okresu Dwudziestolecia Międzywojennego. Czas ten był epizodem szczególnym dla ówczesnego młodego pokolenia Żydów, pierwszego, które kontrowersyjną kwestię emancypacji miało niejako wpisaną w swoją egzystencję, chociażby poprzez nakaz edukacji w polskich szkołach. Monika Powalisz uprzedziła potencjalnie nasuwające się pytanie: dlaczego twórczyniami antologii są jedynie rysowniczki, a do współpracy nie zaproszono również mężczyzn? Otóż kobiety jak dotąd były pomijane w tego typu publikacjach historycznych, zatem intencją było przełamanie i tego schematu. Jak zaznaczyła: „projekt obarczony był sporym ryzykiem, ale było warto”.

Obecna na konferencji przedstawicielka grona rysowniczek, Malwina Konopacka, która specjalnie na tę okazję przyleciała z Mediolanu, podkreśliła pierwiastek wspólny wszystkim sześciu – tak różnym przecież – opowieściom: walor poznawczy, edukacyjny.

Kolejna z autorek, Zofia Dzierżawska,  zaznaczyła z kolei wyjątkowość doświadczenia, jakim była dla niej praca na materiałach historycznych.

Odpowiedzialny za konsultacje historyczne Kamil Kijek wskazał na wielość płaszczyzn, na których można interpretować klatka po klatce opowiedziane historie, różnorodność wątków interpretacyjnych, ich niejednoznaczność, która czyni je tak interesującymi. Wymieńmy chociażby kwestie takie jak obecność Żydów w przestrzeniach: miejskiej Warszawy, kultury polskiej, obyczajowej, skandalizującej międzywojnia czy Nalewek zwanych „Czarnym Lądem”. Lub też kontekst dwudziestowiecznych przemian wymuszonych na ruchu chasydzkim, będący tragedią dla ortodoksyjnego starszego pokolenia. Ewentualnie kontekst czasu rosnących radykalizmów politycznych, antysemityzmu, niejednoznacznych relacji na linii: polskość – żydowskość. Jak zaznaczył historyk: „każda z tych historii zawiera wiele postscriptów”.

Dodajmy, że oficjalna premiera Złotych pszczół zaplanowana jest na 23 grudnia, na rynek trafi 1200 egzemplarzy (w przypadku uzyskania kolejnych dotacji przewidywane są dodruki). Komiks już zdążył otrzymać nominację na najlepszą tego typu pozycję wydawniczą w bieżącym roku.

A zatem do rąk czytelnika trafia pozycja niezwykle interesująca, wysmakowana estetycznie, stanowiąca istotny głos w wielowątkowej dyskusji poświęconej żydowskiej historii i tożsamości. Choć forma komiksu wciąż jeszcze uważana jest – niesłusznie - za młodszą, nieco bagatelizowaną siostrę publikacji książkowych, to warto zauważyć i docenić Złote pszczoły w tej właśnie formie wydane: pośród coraz większej ilości tego typu publikacji obecnych na rynku księgarskim, wydawnictwo Gminy Żydowskiej stanowi prawdziwą perełkę.  
 
 

Złote pszczoły. Żydzi międzywojennej Warszawy. Antologia Komiksów.

Pomysłodawczyni antologii i autorka scenariuszy: Monika Powalisz

Rysunki: Anna Czarnota, Zofia Dzierżawska, Joanna Jurczak, Malwina Konopacka, Agata „Endo”  Nowicka, Olga Wróbel 

Lista miejsc, w których bezpłatnie będzie dystrybuowana antologia Złote pszczoły:

Księgarnia Muzeum Sztuki Nowoczesnej, ul. Pańska 3

Księgarnia SERENISSIMA CSW Zamek Ujazdowski, ul. Jazdów 2

Sklep Fundacji Bęc Zmiana, ul. Mokotowska 65/7

Księgarnia Wiejska 14

Galeria Raster, ul. Wspólna 63

Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20 

                                          Tekst: Marta Popławska

                                          Foto: Ewa Ratyńska